صفحات سايت
»معرفی زرشک   »گیاه شناسی زرشک   
گیاه شناسی زرشک

گیاه زرشک با نام عملی berberis ، نام انگلیسی barberry  و نام عربی آرغیس، عود الربح و عنبر باریس، درختچه ای خاردار به ارتفاع 1 تا 5 متر با شاخ هایی شکننده است. این گیاه بیشتر با خاک های گچی و هوای آفتابی سازگار است. ساقه چوبی، درختچه ای به ارتفاع 1 متر و گاهی تا 5 متر، شاخ های شکننده، هنگام جوانی شیار دار و دارای انشعابات  زیادی می باشد. گل آذین مجتمع، خوشه آویخته، 3 تا 6 و به ندرت 7 سانتی متر طول دارد. تعداد گل های آن 20 تا 25 و گاهی 40 عدد است. قطعات گل 6 قسمتی، پرچم ها 6 عدد و بسیار حساس بوده و با اندکی تماس یا برخورد چیزی روی کلاله خم  می شوند. میوه ها مجتمع و به صورت خوشه های آویخته است، میوه سته قرمز حبه مانند، بیضی یا شبه بیضی، به طول 7 تا 12 میلی متر و قطر 6 تا 9 میلی متر است. بقایای خامه و کلاله در نوک آن مشخص است. برگ ها کشیده غشایی یا تا حدودی چرمی، بیضی، لوزی یا مستطیلی با زاویه های کند و به شکل تخم مرغی یا قاشقک مانند می باشند. دندانه های برگ، اره مانند و منتهی به خاری نازک هستند. دم برگ مشخص و به طول 1 سانتی متر است. برگ ها در پاییز قرمز رنگ می شوند. هر میوه محتوی 2 و به ندرت 3 دانه است که هر کدام 5 تا 6 میلی متر طول دارند. تعداد کروموزوم ها 2n=28 عدد می باشد.
این گیاه متعلق به تیره بربریداسه بوده و دارای حدود 500 گونه مختلف می باشد. یک پایه و دارای گل های دو جنسی است. دارای انواع وحشی و پرورشی جهت مصارف غذایی و انواع زینتی می باشد. بیشترین میزان باردهی این گیاه از سال چهاردهم آغاز شده و تا 25 سالگی ادامه می یابد. حداکثر دوره باردهی زرشک تا 85 سالگی است. از هر 4 کیلو زرشک تازه یک کیلو زرشک خشک بدست می آید. انواع وحشی این گیاه در دامنه های جنوبی و شمال البرز تا فیروز کوه و ارنگه و طالقانه و میانه و عمارلوی گیلان در ارتفاعات 1000 تا 2000 متری می رویند. نوع پرورش یافته و بی دانه آن در قاینات و بیرجند کشت می شود. انواع زینتی با گل ها و میوه های زرد رنگ وجود دارند که معمولاً به صورت درختچه در پارک ها کاشته می شوند. گونه های زرشک موجود در ایران عبارتند از : B.crataegina که به صورت جنگلی و وحشی اغلب در دامنه های جنوبی البرز روییده و درختچه ای است به بلندی یک متر که طول خارهای آن تا 3 سانتی متر هم می رسد bintegerrima که ارتفاع آن حداکثر 3 متر بوده و بیشتر در شمال آذربایجان یعنی در اطراف خوی و قطور به صورت وحشی و خودرو دیده می شود ولی در نواحی دیگر مثل منجیل تا زنجان اطراف کرج (دره کرج، گچسر، ارنگه و شهرستانک، سیاه بیشه، پل زنگوله) هم و جود دارد، B.orientalis که در خراسان جنوبی در باغ ها به صورت اهلی و به منظور بهره برداری کشاورزی کاشته می شود و B.vulgaris که ارتفاع آن تا 2/5 متر هم می رسد و در منطقه شمال و آذربایجان به صورت وحشی می روید.
زرشک درختچه ای است خاردار که بعضاً به صورت وحشی اما دانه دار در دامنه کوه های البرز و سایر نقاط کشور دیده شده است. اما زرشک کاشته شده قاینات از نوع بی دانه بوده که ارتفاع بوته آن 1/5 و گاهی به 2 متر می رسد برگ های آن بیضی شکل دانه دار است که این برگ ها به صورت دسته ای در کنار تیغه ها می رویند، گل های زرد رنگ زیبای آن شامل 6 کاسبرگ، 6 گلبرگ و 6 پرچم است که در اردیبهشت و خرداد ظاهر می شود و چشم هر رهگذری را خیره می کند. مادگی آن یک پرچم که به یک خامه کوتاه منتهی می شود و میوه آن سته شلمی شکل و قرمز رنگ به طول 7 تا 10 و به عرض 30 میلی متر است. محصول آن بروی شاخه های یک ساله و بار آوری آن به صورت یک سال در میان است. این گیاه مقاوم به شوری و کم آبی می باشد که با آب و بافت خاک خراسان جنوبی سازگاری خوبی دارد.
از خصوصیات این رده، دو شکل جوانه است، جوانه های دراز که ساختار گیاه را تشکیل می دهد و جوانه های کوتاه با طول تقریبی 1 تا 2 میلیمتر. برگ هایی که روی جوانه های بلند قرار دارند غیر فتوسنتزی هستند و بین خارهای سه شاخه 3 تا 30 میلمتری رشد کرده اند، تکمه موجود در گوشه هر برگ و خار تشکیل دهنده جوانه کوچکی است که دارای چندین برگ فتوسنتزی و معمولی می باشد. طول این برگ های ساده 1 تا 10 سانتیمتر و دارای لبه هایی یکپارچه یا پرخار هستند. برگ ها در گیاهان جوان فقط روی جوانه های بلند رویش پیدا می کنند و روش برگ دهی کامل، بعد از گذشت 1 تا 2 سال از عمر گیاه جوان ایجاد می شود.
گونه های برگ ریز از نظر رنگ زیبای پاییزی قابل توجه هستند، برگ ها در این فصل قبل از ریزش به رنگ صورتی یا قرمز تبدیل می شود. در بعضی از گونه های همیشه سبز چین برگ های سفید درخشان آنها، بطرز خاصی جذاب جلوه می کند.
میوه این گیاه توت مانند و اندازه آن 15-5 میلیمتر است، رسیده آن قرمز یا آبی تیره می باشد و اغلب دارای شکوفه های صورتی یا بنفش مومی می باشند که ممکن است دراز و باریک (مثل میله) و در گونه های دیگر کروی باشند. میوه آن خوراکی و سرشار از ویتامین ث ولی دارای طعمی تند است، برداشت بوته های خاردار آن دشوار بوده بنابراین مصرف گسترده ای ندراند. آنها غذای مهمی برای بسیاری از پرندگان کوجک هستند که دانه های این گیاه را از طریق فضله هایشان پراکنده می کنند.
چندین گونه باغی مشهور وجود دارند که به خاطر برگ های ترئینیشان پرورش می یابند آنها دارای گل های سفید و میوه هایی به رنگ قرمز یا آبی تیره هستند. آنها بعنوان موانعی برای دزدی کاربرد دارند، بوته های خاردار و متراکم آنها مانع غیر قابل عبوری برای دزدان می باشد. به همین علت آنها را معمولاً زیر پنجره های قابل نفوذ می کارند و به شکل خاربست و سایر موانع مورد استفاده قرار می گیرند.






    جست و جو
 
 

    منوی سایت

    پیوندهای روزانه
انجمن زعفران و زرشک و عناب
اتاق بازرگانی ایران
سازمان توسعه تجارت ایران
وزارت صنعت،معدن و تجارت ایران
سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی
اتاق بازرگانی بیرجند
سازمان بازرگانی خراسان جنوبی